Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:33 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.11.55 ]

سوسکهای سرگینخـوار گروهـی از حشـرات هسـتند (فـوقخــانوادهScarabaeoidea ، راســتهیColeoptera ) کــه حــدود 27800 گونه از آنها در سرتاسر جهان پراکنده شده اسـت (16).
این حشرات در سه گروه شـامل غلتـانگرهـا (Rollers) کـه ازسرگین گلوله میسازند و آن را بهسوی دیگری جابهجا کـرده و بهمنظور آشیانهسازی دفن میکنند، تونلگرهـا (Tunnelers) کـه تونلهایی را زیـ ر سـرگ ین ایجـاد مـ یکننـد و سـرگ ین را بـرا یاســتفاده در آشــیانههــای زیرزمینــی جمــعآوری مــیکننــد واقامتگرها (Dwellers) کـه بـه منظـور آشـ یانه و غـذا در درونسرگین زندگی میکنند، تقسیم میشوند (25). این حشـرات بـهسرگین جانوران همهچیزخوار، علفخـوار و گـاهی اوقـات بـهسرگین گوشتخواران جذب میشـوند (30) و از آن بـه عنـوانمنبع غذا و جهت آشیانهسازی (تخمگـذار ی) اسـتفاده مـیکننـد(17) و در تجزیه سرگین نقش کلیـ دی و مهمـ ی ایفـا مـیکننـد
(26) بهطوریکه، بدون فعالیت سوسکهای سـرگ ینخـوار هـرتوده مدفوع ممکن است مدتها در سـطح زمـین بـاق یمانـده وتجزیـ ه نش ود (34). مطالع ات نش ان م یدهن د سوس که ایسرگینخوار غارتگر بذور نیستند و میتوانند بذرهایی را کـه درسرگین تدفین شدهاند را مکانیابی کنند و آنها را همراه سـرگ ین پراکنده سازند (22) و بـد ین ترتیـ ب در پـراکنش ثانویـ ه بـذرها(13)، افزایش خوشخوراکی گیاهان با مخلوط کردن مـواد آلـ یدر خــاک و گــردش مــواد غــذایی (32 و 35)، بهبــود چرخــهموادغذایی و جذب مواد توسـط گیاهـان و افـزا یش نیتـروژن وفسفر درگیاهان (31 و 32)، حاصـلخ یزی خـاک (10)، کاهــشهدررفـت بذرها توسط جوندگان (4) و افزایش کیفیـ ت مراتـع(31) نقش دارند.
طبق آمار سال 1389 در ایران حدود 124 میلیون واحد دامیوجود دارد (1) که 25757000 راس را بز تشکیل میدهند. این دام همراه با گوسفند اکثریت دام اسـتفاده کننـده از سـطح مراتـعایران میباشد (3). تجزیه سرگین علفخـواران فرا ینـد کل یـ دی
اسـت کـه خصوصـیات خـاک، ترک یـ ب گیـ اهی و حاصـلخ یزی۵۶
زمینهای مرتعی را تغییر میدهد (29). بایـ د توجـه داشـت کـهدامها در نزدیکی مدفوع خودشـان چـرا نمـیکننـد (19) و اگـرسرگین دام سریعا تجزیه نشود نه تنها وسعت زیـ ادی از منـاطقچرا برای دامها از بین میرود، بلکه آلودگی کـه از طر یـ ق بـاق یمانــدن ســرگ ین بــهوجــود مــ یآیــد بــه رشــد گونــههــایغیرخوشخوراک و مهاجم در این مناطق کمـک مـیکننـد (8).
اطلاعات درباره سوسکهای سـرگ ینخـوار کـه از سـرگین بـزبهعنوان منبع غذایی استفاده میکنند، در سرتاسر جهـان کم یـ اب است. این فقدان اطلاعات حتـ ی بـرا ی اکوسیسـتم هـا ی مرتعـ یبیش تر اس ت و اغل ب مطالع ات ب رروی عملک رد اکول وژیکیسوس که ای س رگینخ وار در من اطق نیم هاس توایی (29) و اکوسیس تمه ای جنگل ی (5، 6، 12 و 17) انج ام ش ده اس ت ،درحالیکه در اکوسیستمهای مرتعی مناطق نیمهخشک مطالعـاتاندکی در جهان صورت گرفته است.
مطالعــه حاضــر بــا هــدف بررســی عملکــرد اکولــوژیکیسوسکهای سرگینخوار در رابطـه بـا برداشـت سـرگین بـز وپراکنش ثانویه بذر از طریق آن در سطح مراتع نیمهاستپی اسـتانچهارمحالوبختیاری برای اولین بار در کشور ایران انجام شد تـامشخص گردد آیا گروههای سوسکهای سرگینخـوار قـادر بـهبرداشت سرگین بز از سطح مراتـع مـیباشـند و چـه تـاثیری از طریق برداشت سرگین در پراکنش بذر گیاهان دارند.
مواد و روشها
منطقه مورد مطالعه
تحقیق مورد نظر در مرتع تحقیقاتی حوزهی بالادسـت دانشـگاهشهرکرد بـا موقع یـ ت جغرافیـ ایی “55 ’46 ◦50 و “54 ’55 ◦50طول شرقی و “35 ’19 ◦32 و “01 ’26 ◦32 عرض شمالی انجام شد. ارتفاع متوسط منطقـه از سـطح دریـ ا 2385 متـر، م یـ انگین بارندگی سالیانه 8/284 میلیمتـر و میـ انگین حـداقل و حـداکثردمای سالیانه بهترتیب 2 و 20 درجه سانتیگراد میباشـد . طبـقروش آمبرژه اقلیم حوزه بالادست دانشگاه شهرکرد نیمهخشـکسرد و طبق روش کوپن اسـتپ ی مـ ی باشـد. وضـعیت مرتـع کـهعمدتاًعمدتا از گیاهان چندساله و مهاجم میباشد، طبـق روش چهـارفاکتوره و مقایسه با کلیماکس یک مرتع فقیر است (2).
آمادهسازی تیمارها
بهمنظور مطالعه نقش سوسـک هـا ی سـرگ ینخـوار در برداشـتسرگین بز و پراکنش بذرها، مساحتی از مرتع تحقیقاتی دانشگاه شهرکرد بهوسعت 100 مترمربع در فصل تابستان بهمدت تقریبـا60 روز حصارکشــی شــد تــا از ورود دام جلــوگیری شــود.
جدول 1. کلیه حالات و تیمارها جهت بررسی عملکرد گونههای متفاوت سوسک سرگینخوار
6 5 4 3 2 1

عدم حضور
اقامتگرها، عدم
حضور تونلگرهایبزرگ و کوچک ،عدم حضور
غلتانگرهای بزرگ و کوچک

حضور اقامتگرها ،عدم حضور تونلگرهای بزرگ و کوچک، عدم حضور
غلتانگرهای بزرگ و حضور
غلتانگرهایکوچک

حضور اقامتگرها، عدم حضور تونلگرهایبزرگ و حضور
تونلگرهای کوچک،عدم حضور غلتانگرهایبزرگ و حضور غلتانگرهای کوچک

حضور اقامتگرها، عدم حضور تونلگرهایبزرگ و کوچک، عدم حضور غلتانگرهایبزرگ و کوچک

حضور اقامتگرها ،حضور تونلگرهایبزرگ و کوچک، عدم حضور غلتانگرهایبزرگ و حضور غلتانگرهای کوچک

حضور اقامتگرها ،حضور تونلگرهایبزرگ و کوچک ،حضور
غلتانگرهای بزرگ و کوچک حالات
گروههایسوسک
D-T-t-R-r D+T-t-R-r+ D+T-t+R-r+ D+T-t-R-r- D+T+t+R-r+ D+T+t+R+r+ علامت
D= اقامتگرها،T = تونلگرهای بزرگ،t = تونلگرهای کوچک،R = غلتانگرهای بزرگ،r = غلتانگرهای کوچکعلامت مثبت و منفی بهترتیب نشاندهنده حضور و عدم حضور گروههای عملکردی است.

شکل 1. تلههای گودالی اطراف یک توده سرگین با وزن/حجم ثابت
سوسکها بهصـورت طب یعـ ی در مرتـع حضـور داشـتند. سـپسجهت بررسی راحتتر عملکـرد ایـ ن حشـرات، گ یاهـان سـطحمحصور کفبر و خـاک کـاملاً از گیاهـان پاکسـازی شـد (13). جهت بررسی عملکرد سوسکها نسبت به برداشت سـرگ ین دام و برداشت بذرها از طریق آن شش حالت متفاوت مورد بررسـ یقرار گرفت (جدول 1). در حالت اول عـلاوه بـر بررسـی نقـش همه گروههای عملکردی سوسکها در برداشـت سـرگین دام از لیوانهای پلاستیکی حاوی محلول آب نمک (NaCl) بـه عنـوانتله در اطراف کود دامـ ی اسـتفاده شـد (18)، تـا ضـمن بـه دامانداختن سوسکها از فساد نمونههـا ی بـه دام افتـاده جلـوگیریشده و سایر جانوران و پرنـدگا ن موجـود در مرتـع نمونـه هـا یبهدام افتاده را استفاده نکنند. تلهها داخل خاک جاسـاز ی شـدندتا دراثر فاکتورهای محیطی شکسته نشده و از بین نروند(شـکل1). نمون ههـای سوس ک بع د از انتقـال و جم عآوری جه ت جلوگیری از خراب شدن در الکل نگهداری شد. حالات 2 تـا 5جهت تعیین اثـر ات تیمارهـا ی مختلـف در رابطـه بـا عملکـردسوسکهای سرگینخوار نسبت به برداشت سـرگ ین و پـراکنشبذرها طراحی شد. طراحی ایـ ن حـالات باتوجـه بـه حضـور وعدمحضور گونههای مختلف سوسک انجـام شـد تـا عـلاوهبـرتعیین نقـش گونـههـا ی مختلـف، بهتـرین حـالت ی را کـه در آنسوســک بیشــترین عملکــرد را نمایــان ســازد، بــهدســت آیــد
126873867918

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:33 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.11.55 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:33 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.11.55 ]

(جدول 1).
۵۷
126873867918

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:33 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.11.55 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:33 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.11.55 ]

در بین شش حالت مورد مطالعه، حالت ششم بهعنوان شاهد که هیچ سوسکی وارد نشود درنظر گرفتـه شـد تـا نقـش دیگـرعوامل تجزیهگر سرگین از عملکرد سوسکها تفکیک گردد. در هر حالت مورد بررسی، شش تکرار بـه علـت ارز یـ ابی عملکـردگروههای مختلف سوسک و افزایش دقت آمـار ی کـار گذاشـتهشد. در حالتهای مختلف مورد بررسی، شـبکه هـا ی تـور ی در اندازههای بـزرگ (1 سـانت یمتـر ی) و کوچـک (1 میلـ یمتـر ی) جهـت بررسـی عملکـرد سوسـکه ای تونـل گـر، غلتـانگ ر و اقامتگر بـه صـورت مربعـی (ارتفـاع 15 و طـول و عـرض 30سانتیمتر)، بهشکل تصادفی و کددار در محـدوده حصـارکشـ ینصب شدند.
جهت بررسی عملکرد سوسکها در جابهجایی سـرگ ین دام در حالتهای مورد بررسی ابتدا از دامـ داری دانشـگاه شـهرکردکود بز جهت آزمایش به منطقه موردنظر منتقل شد و از ظـروفپلاستیکی با حجم و انـدازه مشـابه بـهمنظـور قـراردادن مقـدارمساوی کود دامی در حالتهای مورد بررسـ ی اسـتفاده گرد یـ د.
وزن خشک اولیه نمونه کود دامی مورد استفاده برابر بـا 20/315گرم بود که برای هر نوع تیمـار جاسـازی شـدند و همزمـان بـاانج ام ای ن عملی ات جه ت بررس ی می زان پ راکنش ب ذور از مهرههای پلاستیکی رنگی در سه اندازه بهعنوان بذرهای تقلیدیاستفاده شد، بهطوریکه داخل هر تیمار 150 مهـره (50 مهـره 6میلیمتری، 50 مهره 3 میلیمتری و 50 مهره یک میلیمتری) کار گذاشته شد. مزیـ ت کـاربرد بـذرهای تقلیـ دی پلاسـت یکی عـدمغارت بذور و مصرف آنها توسط بذرخواران بود (36). هدف از بهکار بـرد ن ایـ ن انـدازه از بـذرها ی تقلیـ دی ارزیـ ابی توانـا ییسوسکهای سـرگ ینخـوار موجـود در منطقـه جهـت سـنجشکارکرد اکولوژیکی این حشرات در انتقال بذر گیاهان مرتعی بـااندازه متفـاوت بـود. پـس از گذشـت مـدت 60 روز از انجـام تحقیق، باقیمانده کود دامی از کل منطقه محصورشده برداشـت و با خشک کردن نمونهها در آون (مدل Memmert) بهمدت 24ساعت و دمای 70 درجه سانتیگراد، تفـاوت بـ ین وزن خشـک
ثانویه موجود و مقدار وزن خشک نمونههـا ی اولیـ ه کـود دامـ ی۵۸
قرار داده شده مشخص و میزان سـرگ ین برداشـت شـده توسـط سوسکها محاسبه شد (وزن مهـره هـا ی جـا یگـزار ی شـده درسرگین از وزن سرگین کسر گردیـ د). جهـت بررسـ ی پـراکنش بذرها تعداد کل مهرههای پلاستیکی بـاق یمانـده در نمونـه هـا یخشک و وزن آنها محاسبه گردید تـا عـلاوه بـر تعـداد بـذرهایتقلیدی پراکنده شده، تفاوت وزن آنها نیز جهت محاسـبه میـ زانسرگین جابهجا شده بهدست آید.
تجزیه و تحلیل دادهها
پــس از حصــول اطمینــان از نرمــال بــودن دادههــا و همگنــیواریانسها دادهها (میانگین وزن خشک سرگینهای باقیمانده ازوزن سرگین خشک اولیه که وزن بذور داخل آن از وزن سرگیننیز کسر گردیده است) مورد تجزیه واریانس یکطرفه در قالـب ط رح ک املااملاً تص ادفی (ش ش تک رار) ب ا اس تفاده از ن رماف زار18SPSS قرار گرفتند. بهمنظـور مقایسـه میـ انگینهـا از آزمـوندانکن استفاده شد.
نتایج
عملکرد سوسکهای سرگینخوار در برداشت سرگین داممقایسه حالتهای مورد بررسی در برداشت سـرگ ین بـز توسـطکلیه گروههای سوسک سرگینخوار (شکل 2) حاکی از تفـاوتمعنیدار میان حالتها بود (04/0=p). بهطوریکه حداکثر مقدار سرگین برداشت شده مربوط به حالت چهارم بود که نشاندهنده حضور سوسکهای اقامتگر، عدم حضور تونلگرهای بزرگ وغلتانگرهای بزرگ همچنین حضور تونلگرها و غلتـان گرهـا یکوچک در مرتع مورد بررسی بود. سهم کود جابـه جـا شـده دراین حالت 02/34 درصد کل کود بهکار رفته بود. حداقل مقـدارسرگین جابهجا شده بهترتیب مربوط بـه حالـت ششـم (شـاهد،
040/0 درصد) و دوم (06/25 درصد) بود.
عملکرد سوسکهای سرگینخوار در پراکنش بذور
مقایسه حالتهای مورد بررسـ ی در پـراکنش بـذور تقلیـ دی ازطریق تیمارهای مختلف از کـود بـزی توسـط کل یـ ه گـروه هـا یسوسکهای سرگینخوار نشان داد که حداکثر مقدار کـل بـذورتقلیدی پراکنده شده (شکل 3) مربوط به حالـت سـوم بـود کـهنشاندهنده احتمال حضور سوسکهای اقامتگـر بـهتنهـا یی درمرتع مورد بررسی بود و کمترین مقدار بذر تقلیدی پراکنده شدهمربوط به حالت دوم بود. در حالتیکه انـدازه بـذرهای تقلیـ دیکوچک انتخاب شد (شـکل 4)، بیشـتر ین مقـدار پـراکنش بـذرمربوط به حالت چهارم (50/30 درصد) و کمترین مقدار مربوطبه حالـت دوم (66/21 درصـد ) بـود . بـرا ی بـذرها ی بـا انـدازهمتوسط (شـکل 5) بیشـتر ین و کمتـر ین مقـدار پـراکنش مشـابه
حالات گروههای سوسک

شکل 2. نسبت برداشت سرگین بز در حالات مختلف توسط سوسکهای سرگینخوار (میانگین±خطای معیار).
D= اقامتگرها،T = تونلگرهای بزرگ،t = تونلگرهای کوچک،R = غلتانگرهای بزرگ،r = غلتانگرهای کوچک.
علامت مثبت و منفی بهترتیب نشاندهنده حضور و عدم حضور گروههای عملکردی است.
حروف مشترک روی هر ستون نشاندهنده عدم تفاوت معنیدار میان گروهها است.
حالات گروههای سوسک

شکل 3. تعداد کل بذرهای کوچک تقلیدی برداشت شده در حالات مختلف توسط سوسکهای سرگینخوار(میانگین±خطای معیار).
D= اقامتگرها،T = تونلگرهای بزرگ،t = تونلگرهای کوچک،R = غلتانگرهای بزرگ،r = غلتانگرهای کوچک.
علامت مثبت و منفی بهترتیب نشاندهنده حضور و عدم حضور گروههای عملکردی است.
حروف مشترک روی هر ستون نشاندهنده عدم تفاوت معنیدار میان گروهها است.
حالتهای بذرهای با اندازه کوچک بود که بهترتیـ ب 66/4 و 3درصد پراکنش صورت گرفته بود. برای بذرهای بـزرگ (شـکل6) بین حالتهای مورد بررسی تفاوت معنـ یدار وجـود داشـتبود (03/0=p). بیشترین مقدار پـراکنش مربـوط بـه حالـت اول(5/2 درصد) و کمترین مقدار برای حالت دوم و پنجم محاسـبهشد (83/0درصد).
بحث و نتیجهگیری
126873867918

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:33 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.11.55 ]

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:33 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.11.55 ]

نتایج تحقیق حاضر نشان داد که بیشترین عملکرد سوسـک هـا یسرگینخوار در کود بزی مربوط به حالت چهارم بود (شـکل 2)
۵۹

حالات گروههای سوسک
شکل 4. تعداد بذرهای کوچک تقلیدی برداشت شده در حالات مختلف توسط سوسکهای سرگینخوار(میانگین±خطای معیار).
D= اقامتگرها،T = تونلگرهای بزرگ،t = تونلگرهای کوچک،R = غلتانگرهای بزرگ،r = غلتانگرهای کوچک.
علامت مثبت و منفی بهترتیب نشاندهنده حضور و عدم حضور گروههای عملکردی است.
حروف مشترک روی هر ستون نشاندهنده عدم تفاوت معنیدار میان گروهها است.

حالات گروههای سوسک
شکل 5. تعداد بذرهای متوسط تقلیدی برداشت شده در حالات مختلف توسط سوسکهای سرگینخوار(میانگین±خطای معیار).
126873867918Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:33 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.11.55 ]

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

Downloaded from ijae.iut.ac.ir at 16:33 IRST on Saturday October 28th 2017 [ DOI: 10.18869/acadpub.ijae.4.11.55 ]

D= اقامتگرها،T = تونلگرهای بزرگ،t = تونلگرهای کوچک،R = غلتانگرهای بزرگ،r = غلتانگرهای کوچک.
علامت مثبت و منفی بهترتیب نشاندهنده حضور و عدم حضور گروههای عملکردی است.
حروف مشترک روی هر ستون نشاندهنده عدم تفاوت معنیدار میان گروهها است.
گروه

حالات
سوسک

های

گروه

حالات

  • 1

پاسخ دهید